Muốn xây dựng được các dự án nhà ở giá rẻ cho công nhân, người thu nhập thấp, mỗi địa phương cần tạo thêm các cơ chế hỗ trợ thuận lợi, thu hút nguồn lực xã hội, trong đó vai trò của các doanh nghiệp (DN) rất quan trọng.

Chính sự chung tay của các DN, những người sát cánh nhất cùng người lao động, sẽ tạo điều kiện để chương trình nhà ở xã hội của các địa phương và cả nước phát triển mạnh mẽ hơn.

Tháo gỡ về chính sách

Đầu tháng 9, UBND quận 7, TP Hồ Chí Minh xin chủ trương sử dụng tạm thời tám khu đất hiện đang do các đơn vị nhà nước quản lý và sử dụng với diện tích 13 ha trên địa bàn quận để xây nhà lưu trú cho công nhân tại các khu chế xuất, khu công nghiệp (KCX, KCN). Quận cũng đề xuất bốn hình thức đầu tư xây dựng nhà lưu trú tạm thời cho công nhân. Theo đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, đề xuất của quận 7 sẽ đáp ứng được nhu cầu nhà ở cho người lao động. Tuy nhiên, muốn thực hiện được, Sở phải lấy ý kiến của các đơn vị được thành phố giao cho quản lý các khu đất nêu trên, sau đó sẽ tổng hợp và báo cáo UBND thành phố. Bởi theo quy định, các khu đất nêu trên đã giao cho các tổ chức sử dụng đất vào mục đích xác định. Việc sử dụng đất dự kiến tối đa ba năm để xây dựng các khu lưu trú tạm thời cho công nhân tại quận 7 là khác với mục đích được giao. Câu chuyện như trên để thấy, muốn xây dựng một triệu căn nhà ở xã hội, nhà lưu trú cho công nhân trong vòng 5 năm (2021-2025) như quyết tâm của chính quyền TP Hồ Chí Minh là không hề đơn giản.

Theo các chuyên gia, có hai nguyên nhân dẫn đến TP Hồ Chí Minh chưa đạt được kết quả phát triển nhà ở xã hội, đó là: Trong quy hoạch đô thị, KCN thành phố chưa xác định rõ quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, chưa thực hiện nghiêm quy định dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại để phát triển nhà ở xã hội, hoặc có bố trí nhưng lại ở những vị trí không thuận lợi hoặc chưa giải phóng xong mặt bằng... Cùng với đó là hạn chế về nguồn vốn tín dụng ưu đãi cho phát triển nhà ở xã hội, dẫn đến nhiều dự án nhà ở xã hội không thể triển khai. Hơn nữa, theo Tổng Giám đốc IDICO CONAC Lê Thanh Tùng (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), thủ tục hành chính rườm rà cũng là rào cản khiến các dự án NƠXH xây dựng chậm. Ông dẫn chứng, đơn vị là chủ đầu tư Dự án Khu nhà ở cán bộ công nhân viên - chuyên gia KCN Mỹ Xuân B1 - CONAC tại thị xã Phú Mỹ, giai đoạn 1 của dự án có tổng mức đầu tư 208 tỷ đồng, trên diện tích 1,3 ha, với chiều cao tối đa là 5 tầng. Mặc dù dự án triển khai ngay trong KCN Mỹ Xuân B1 - CONAC do công ty là chủ đầu tư, tuy nhiên công ty vẫn phải thực hiện đầy đủ các thủ tục cần thiết, như: thực hiện việc đăng ký cập nhật vị trí thực hiện dự án phù hợp với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất của địa phương; các thủ tục đầu tư dự án theo pháp luật về nhà ở; ký quỹ đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư… Các quy định hành chính này đã tiêu tốn của doanh nghiệp rất nhiều thời gian và công sức.

Còn theo ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Địa ốc Lê Thành (TP Hồ Chí Minh), DN đã xây dựng khoảng 7.000 căn hộ cho khách hàng có thu nhập thấp, sản phẩm làm ra không đủ để đáp ứng nhu cầu khách hàng. Tuy nhiên, khi triển khai một số dự án sau, cho dù dự án không sử dụng đất công, không sử dụng vốn ngân sách nhà nước nhưng vẫn bắt buộc kiểm toán. Theo ông Nghĩa, có những bất hợp lý DN kiến nghị rất nhiều lần và được đích thân lãnh đạo thành phố chỉ đạo các sở, ngành liên quan xem xét giải quyết, nhưng vài năm sau cũng chưa xử lý xong. Đánh giá về các thủ tục pháp lý khi triển khai xây dựng các dự án nhà ở xã hội, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh cho biết, cơ chế về việc triển khai xây dựng nhà ở cho công nhân tại các KCN đã có từ hơn 10 năm trước và được điều chỉnh nhiều lần. Tuy nhiên, khi thực hiện, các chính sách không theo kịp thực tế, còn nhiều chồng chéo, bất cập, nhiêu khê do bị chi phối bởi pháp luật liên quan về nhà ở, dẫn đến tiến độ xây dựng các dự án rất chậm, không đáp ứng được nhu cầu.

Những cách làm linh hoạt, đột phá

Để tạo dựng được quỹ đất nhằm xây dựng các dự án nhà ở xã hội, các DN kiến nghị, địa phương cần rà soát và thu hồi quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội từ các dự án thương mại; các quỹ đất công từ nhà, xưởng của những đơn vị phải di chuyển ra khỏi nội thành, đồng thời, cần linh động cho điều chỉnh mục đích sử dụng đất. Những khu đất được quy hoạch là trung tâm thương mại, đất sản xuất, kinh doanh ở những khu vực không thuận tiện thương mại, kinh doanh thì cho phép DN chuyển thành đất ở để xây dựng nhà ở xã hội. Bên cạnh đó phải có các chính sách rõ ràng khuyến khích xây dựng nhà ở xã hội, rút gọn và đơn giản hóa các thủ tục hành chính để một dự án chỉ phải từ 6 - 12 tháng để hoàn tất các thủ tục cho nhà đầu tư bắt tay xây dựng.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Lê Hòa Bình, để tháo gỡ được những nút thắt này, thành phố cam kết sẽ “thần tốc” giải quyết các thủ tục đầu tư dự án nhà ở xã hội được triển khai nhanh như xây dựng các Bệnh viện dã chiến. Mục tiêu của thành phố là trong một năm phải xây dựng được 300.000 căn nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp. Trước mắt, thành phố sẽ thực hiện thí điểm các dự án nhà ở thương mại giá thấp, nhà cho thuê được nộp tiền sử dụng đất hằng năm nhằm giảm áp lực tài chính cho DN. Ưu tiên các nguồn vốn vay ưu đãi, xem xét bổ sung đối tượng thực hiện các dự án nhà ở xã hội được vay vốn kích cầu của thành phố. Bên cạnh đó, sẽ rà soát quỹ đất 20% tại các dự án nhà ở thương mại hơn 10 ha để thúc đẩy xây dựng nhà ở xã hội. Trong trường hợp chủ đầu tư không triển khai hoặc chậm triển khai thì thu hồi dự án, giao cho chủ đầu tư có năng lực để triển khai nhanh, tránh lãng phí. Ngoài ra, thành phố sẽ sử dụng ngân sách thu được từ các dự án thương mại mà chủ đầu tư nộp giá trị tương đương 20% quỹ đất nhà ở xã hội tại dự án để đầu tư phát triển dự án nhà ở xã hội thuộc sở hữu nhà nước để cho thuê. Ưu tiên bố trí nguồn vốn, tạo quỹ đất sạch tại khu vực ngoại thành và các trục giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến metro, các tuyến vành đai để phát triển nhà ở xã hội theo hướng giao cho nhà đầu tư sử dụng nguồn vốn xã hội hóa xây dựng nhà ở xã hội cho thuê, quản lý khai thác theo quy định. Tiếp tục thực hiện và mở rộng đối tượng vay vốn kích cầu không chỉ cho các chủ dự án nhà lưu trú cho công nhân mà kể cả các dự án nhà ở xã hội cho thuê cũng được hỗ trợ toàn bộ lãi suất vay, nhưng không quá 70% của phần vốn đầu tư xây dựng.

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Cao Tiến Dũng cho biết, trong giai đoạn 2021 - 2025, Đồng Nai sẽ xây dựng 2.500 căn nhà ở xã hội, 5 năm tiếp theo sẽ hoàn thành 3.500 căn. Tỉnh đang rà soát lại quy hoạch, quỹ đất để mời gọi DN đầu tư và đẩy nhanh tiến độ các dự án đang triển khai. Trước mắt, tỉnh sẽ quyết liệt chỉ đạo các sở, ngành, huyện, thành phố nhanh chóng vào cuộc, đơn giản hóa thủ tục, ban hành các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích, hỗ trợ DN. Ngay trong tháng 11 tới, UBND tỉnh sẽ hoàn thành xây dựng chương trình phát triển nhà ở cho công nhân trình Tỉnh ủy xem xét, để có cơ sở sớm triển khai thực hiện từ đầu năm 2022. Đồng Nai cam kết sẽ tạo điều kiện tối đa cho các DN đầu tư dự án nhà ở xã hội trong bố trí các khu đất, đơn giản hóa nhất các thủ tục hành chính. DN khi đầu tư nhà ở xã hội cũng phải bảo đảm tiến độ, không để xảy ra tình trạng khởi công xong để đó hoặc tìm cách chuyển đổi mục đích sang sử dụng loại hình khác. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Nguyễn Văn Thọ, trong giai đoạn 2020 - 2025, tỉnh tiếp tục kêu gọi và tạo điều kiện về quỹ đất sạch, hỗ trợ chi phí xây dựng hạ tầng kỹ thuật trong hàng rào dự án để khuyến khích các DN đầu tư các dự án nhà ở công nhân tại các KCN, cụ thể là các dự án nhà ở công nhân thuộc khu vực 14,5 ha của đô thị Phú Mỹ. Dự kiến, sau khi hoàn thành sẽ cung cấp thêm 150.000 m² nhà ở cho công nhân thuê ở.

Tương tự, trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Bình Dương dự kiến phát triển thêm hai triệu m2 sàn nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư với diện tích đất khoảng 125,5 ha. Chủ tịch Liên đoàn DN tỉnh Bình Dương Mai Hữu Tín cho rằng, tỉnh đang đẩy mạnh thực hiện các chính sách an sinh xã hội, trong đó có việc tạo điều kiện để người lao động có cơ hội mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Trong thời gian tới, tỉnh tiếp tục khuyến khích phát triển nhà ở xã hội tại các khu vực phát triển đô thị mới, đáp ứng nhu cầu cho người có thu nhập thấp tại đô thị, người lao động tại các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, khuyến khích hộ gia đình, cá nhân tham gia đầu tư phát triển nhà ở xã hội cho thuê nhằm nâng cao chất lượng nhà ở, góp phần cải thiện chất lượng sống cho người lao động tại các khu, cụm công nghiệp, sinh viên, người có thu nhập thấp tại đô thị.

(*) Xem Báo Nhân Dân số ra ngày 20/10/2021.