Ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ 4.0 vào sản xuất nông nghiệp để giảm thiểu công sức lao động, hạn chế thất thoát, thiệt hại do thiên tai, sâu bệnh, đảm bảo an toàn môi trường, kiểm soát và tiết kiệm chi phí là xu hướng tất yếu, nhằm phát triển ngành nông nghiệp theo hướng an toàn, hiệu quả.

Khách hàng quét mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông sản.

Đa dạng mô hình ứng dụng công nghệ thông minh

Tháng 8/2019, hệ thống tưới tự động tiết kiệm cho 4 ha thanh long của gia đình ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc HTX nông nghiệp và dịch vụ Ngọc Hoàng, tiểu khu 7, xã Nà Bó (Mai Sơn) được vận hành. Mục tiêu ban đầu là xây dựng hệ thống tưới vận hành bằng tay, nhưng sau quá trình tìm hiểu, ông Vinh chuyển sang vận hành bằng điện thoại thông minh, hiệu quả gấp nhiều lần so với tưới thủ công.

Ông Vinh cho biết: Trước đây, tôi phải trực tiếp đến tận nơi hoặc thuê lao động để tưới. Từ khi sử dụng hệ thống tưới nước thông minh, bất kỳ thời gian nào và ở đâu, chỉ cần thực hiện thao tác trên điện thoại di động là có thể hoàn thành tưới trong chưa đầy 1 giờ đồng hồ.

Mô hình trồng nho ứng dụng công nghệ cao của Công ty TNHH Nông lâm nghiệp Sông Mã.

Ngoài hệ thống tưới thông minh, tháng 6 năm 2017, khi quả thanh long của HTX được Công ty cổ phần thương mại và xuất nhập khẩu Green Path giới thiệu xuất khẩu sang thị trường Dubai, trước yêu cầu của đơn vị nhập khẩu, HTX đã đầu tư hệ thống camera giám sát để bên mua có thể trực tiếp theo dõi quy trình chăm sóc, thu hái, có nhật ký ghi rõ quá trình sản xuất và hình ảnh đi kèm. Nhờ vậy, sản phẩm thanh long của HTX đã chinh phục được nhiều thị trường nước ngoài.

Mô hình nhà lưới của thành viên HTX dịch vụ nông nghiệp Toàn Phát.

Bắt nhịp với tiến bộ khoa học công nghệ, những nông dân thời 4.0 cũng đang chuyển mình, thay đổi tư duy, cách làm để tiệm cận gần hơn với nền nông nghiệp thông minh. Ông Nguyễn Khánh Toàn, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Toàn Phát, xã Phiêng Khoài (Yên Châu), chia sẻ: Trước kia, làm nông nghiệp truyền thống, chúng tôi phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, môi trường, dù bỏ nhiều công chăm sóc, nhưng thời tiết không thuận lợi, rủi ro rất lớn, thậm chí có thể mất trắng. Năm 2019, tôi và một số thành viên HTX đã đầu tư nhà lưới để bảo vệ vườn mận trước nguy cơ thiệt hại do mưa đá; áp dụng bộ cảm biến kiểm soát, giám sát 24/24 giờ các chỉ tiêu môi trường liên quan, cảnh báo các chỉ số về yếu tố tự nhiên và kết nối qua “app” trên điện thoại thông minh, từ đó có thể điều chỉnh chế độ tưới kết hợp bổ sung dinh dưỡng kịp thời theo nhu cầu của cây.

Nhờ áp dụng kỹ thuật vào sản xuất, năng suất và chất lượng sản phẩm mận của HTX tăng khoảng 30% so với trước đây. Toàn bộ sản lượng quả của HTX không đủ cung ứng theo đơn đặt hàng. Thu nhập của các thành viên ngày càng tăng lên, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 50 lao động địa phương với mức tiền công khoảng 6 triệu đồng/người/tháng.

Cơ hội cho nông dân và doanh nghiệp

Bà Cầm Thị Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT, thông tin: Hiện nay, việc ứng dụng nông nghiệp thông minh được thực hiện chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sản xuất, bảo đảm sản phẩm an toàn và công nghệ quản lý, nhận diện sản phẩm gắn với hệ thống AI. Tỉnh ta đã triển khai nhiều chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn; xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ; khuyến khích nông dân và doanh nghiệp ứng dụng và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ vào sản xuất.

Giai đoạn 2013-2020, tỉnh đã triển khai 72 đề tài, dự án liên quan đến việc ứng dụng khoa học và công nghệ cao trong sản xuất giống, chế biến thủy sản, áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tốt. Bên cạnh đó, thông qua các dự án sử dụng vốn ngân sách để phát triển hạ tầng và công nghệ trong nông nghiệp, như: Dự án sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng tái định cư thủy điện Sơn La triển khai 1 dự án sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm kết hợp bón phân hòa tan cho cây cà phê; 9 dự án tưới ẩm hỗ trợ các hộ gia đình vùng tái định cư, dự án khu nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ về nông, lâm nghiệp tại Mộc Châu với các hạng mục: Nhà nuôi cấy mô, nhà lưới, nhà kính, kho lạnh...

Hệ thống tưới phun tự động của HTX dịch vụ nông nghiệp Toàn Phát.

Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ thông minh vào sản xuất, nâng cao chất lượng, đảm bảo sản phẩm an toàn, nhiều doanh nghiệp, HTX trên địa bàn tỉnh đã lựa chọn giải pháp dán tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm để đáp ứng yêu cầu thị trường. Tem truy xuất nguồn gốc là loại tem sử dụng công nghệ mã số, mã vạch cho phép người dùng sử dụng ứng dụng quét Barcode, QR code trên điện thoại thông minh để truy xuất nguồn gốc của sản phẩm, các thông tin liên quan đến sản phẩm mà nhà sản xuất niêm yết. Dán tem truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ hiệu quả để bảo vệ thương hiệu của nhà sản xuất, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng. Thông qua đó, các sản phẩm sản xuất theo quy trình đạt chuẩn, có chất lượng tốt sẽ dễ tiếp cận với khách hàng hơn, làm tăng niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm.

 Là một trong những HTX chế biến cà phê thực hiện việc dán tem truy xuất nguồn gốc, hiện các sản phẩm cà phê của HTX cà phê Bích Thao đã được tiêu thụ tại trên 40 tỉnh, thành trong cả nước. Từ năm 2017-2020, mỗi năm HTX cung cấp ra thị trường 2.000-4.000 tấn cà phê nhân, 1,5 tấn cà phê rang xay, cà phê bột. Vừa giới thiệu các sản phẩm của HTX, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX vừa dùng điện thoại thông minh quét mã QR code trên sản phẩm cà phê bột nguyên chất, ngay lập tức hiện lên trang web của HTX với các thông tin về cơ sở sản xuất, các sản phẩm của HTX, các giấy chứng nhận mà HTX được cấp... đều được hiển thị đầy đủ trên màn hình. Ông Thao cho biết: Từ năm 2018, HTX bắt đầu triển khai việc dán tem truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm của mình, được người tiêu dùng phản hồi tích cực. Chúng tôi cũng không còn lo lắng trước việc sản phẩm bị làm giả, làm nhái nữa.

Đến hết năm 2020, toàn tỉnh có hơn 17.500 ha cây trồng áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tốt và các tiêu chuẩn tương đương; xây dựng, duy trì 197 chuỗi nông, lâm, thủy sản an toàn; trên 1.200 ha được trang bị hệ thống tưới nhỏ giọt, phun tự động; 53 ha nhà lưới, nhà kính; gần 200 HTX nông nghiệp có sử dụng công nghệ cao hoặc một số khâu của sản xuất, chế biến nông sản, thủy sản; 85 sản phẩm được chứng nhận sản phẩm OCOP cấp tỉnh...

Định hướng phát triển nông nghiệp hiện đại

Với mục tiêu xây dựng Sơn La phát triển xanh, nhanh và bền vững, gắn với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ngành nông nghiệp đang nỗ lực chuyển sang nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh theo Nghị quyết số 08-NQ/TU ngày 21/1/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển nông, lâm nghiệp thủy sản tập trung bền vững, ứng dụng công nghệ cao đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 được coi là "bệ phóng" thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển theo hướng nâng cao giá trị thu nhập, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Mục tiêu, đến năm 2025, tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ nông nghiệp sạch chiếm 20-30% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của cả tỉnh. Phấn đấu giá trị thu nhập trên 1 ha đất canh tác ứng dụng công nghệ cao nhiều hơn 3 lần trở lên so với canh tác truyền thống.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, thông tin: Tiến tới xây dựng các lĩnh vực theo hướng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến vào sản xuất, tỉnh đã chỉ đạo các ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh cơ giới hóa, hiện đại hóa trang thiết bị và cơ sở vật chất; ứng dụng toàn diện và đồng bộ các kỹ thuật phục vụ sản xuất các mặt hàng nông sản chủ lực của tỉnh theo hướng bền vững; khuyến khích ứng dụng kỹ thuật số trong sản xuất, thực hiện chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho người dân.

Những mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh giờ đã không còn xa lạ với người nông dân. Mạnh dạn thay đổi nhận thức, chuyển từ cách làm theo thói quen sang cách làm theo hướng dẫn của các chuyên gia; chủ động tìm tòi, nâng cao kiến thức, tiếp thu tiến bộ của khoa học kỹ thuật, đổi mới, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, cùng sự quan tâm, hỗ trợ từ phía chính quyền, người nông dân sẽ sớm trở thành những “nông dân 4.0” đúng nghĩa, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững.