Với mục tiêu phục hồi sinh thái rừng và quy hoạch bảo tồn ở xã Vân Hồ, Trung tâm Con người và Thiên nhiên (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã và đang triển khai nhiều chương trình, hoạt động thiết thực, thu hút đông đảo cán bộ, người dân, học sinh tham gia chung tay bảo vệ rừng, bảo tồn loài vượn đen má trắng quý hiếm ở nơi đây.

Hiện nay, xã Vân Hồ có hơn 1.657 ha rừng, trong đó có dải rừng tập trung khoảng 1.200 ha thuộc 4 bản: Bó Nhàng 2, Pa Cốp, Chua Tai và Hua Tạt, với tính đa dạng sinh học cao. Nơi đây không chỉ có nhiều loại cây thân gỗ quý mà còn là không gian sinh sống của một quần thể vượn đen má trắng cực kỳ quý hiếm, chỉ có ở Việt Nam, Lào và miền Nam Trung Quốc. Tuy nhiên, do các hoạt động xâm lấn, chia cắt đất rừng làm nương rẫy và khai thác của con người, không gian sinh sống cũng như nguồn thức ăn của quần thể vượn đen má trắng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Học sinh xã Vân Hồ tham gia làm bom hạt giống.

Ông Phan Văn Thăng, cán bộ Dự án thường trực Văn phòng Vân Hồ của Trung tâm Con người và Thiên nhiên, thông tin: Hiện nay, đơn vị đang triển khai hai dự án: Phục hồi rừng bằng các loài cây bản địa với sự tham gia của đoàn thanh niên, hội phụ nữ địa phương cùng khách du lịch tham gia vào hoạt động trồng cây giống, phát tán bom hạt giống trong các chuyến tham quan rừng và nghiên cứu bảo tồn vượn đen má trắng dựa vào cộng đồng. Đồng thời, chuẩn bị triển khai hoạt động “Cải tiến bếp củi - Góp sức giữ rừng” nhằm giúp người dân ở huyện Vân Hồ chuyển đổi từ bếp củi loại cũ sang bếp củi cải tiến, giúp giảm lượng củi sử dụng tới 60%; tổ chức Chương trình “Vá rừng trên núi đá” với mục tiêu trồng phục hồi rừng trên dải núi đá vôi nối hai huyện Vân Hồ (Sơn La) và huyện Mai Châu (Hòa Bình)... nhằm phục hồi rừng, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân.

Mới đây, hơn 200 học sinh Trường tiểu học Vân Hồ và Trường THCS Vân Hồ đã tham gia chương trình giáo dục môi trường và đi gieo bom hạt giống cây rừng tại một số khu vực rừng nghèo kiệt do Trung tâm phối hợp Hạt Kiểm lâm huyện Vân Hồ, Trường tiểu học Vân Hồ phối hợp tổ chức. Các em học sinh và thầy, cô giáo đã gieo được 7.000 bom hạt giống cho khoảng 1,5 ha rừng trống và rừng nghèo kiệt tại các bản Pa Cốp và Chua Tai, xã Vân Hồ.

Theo đó, hạt giống cây rừng bản địa chất lượng tốt được thu gom và vùi trong một “quả bóng đất” được gọi là bom hạt. Bom hạt thường được làm với đất sét trộn mùn, có thể thêm thành phần chống côn trùng và động vật nhỏ như bột than củi. Hoạt động làm bom hạt được lồng ghép dưới dạng ngoại khóa trong nhà trường, thực hiện bằng tiếng Mông để nâng cao nhận thức cho học sinh về giá trị của rừng và bảo tồn thiên nhiên. Bom hạt sau khi được các em nhỏ hoàn thiện và phơi khô, sẽ được chính các em phân tán tại các điểm rừng nghèo kiệt theo các nhóm nhỏ, với sự hỗ trợ của các thầy cô và tình nguyện viên địa phương. Đến mùa, mưa sẽ làm hạt giống đủ điều kiện nảy mầm.

Em Bàn Văn Liêm, bản Suối Lìn, xã Vân Hồ, chia sẻ: Em rất vui khi được tham gia chương trình ý nghĩa này. Chúng em có cơ hội được tìm hiểu và khám phá về rừng, từ đó thêm yêu rừng và yêu quê hương mình hơn. Và hiểu thêm rừng là tài sản vô giá, bảo vệ rừng chính là bảo vệ môi trường sống, góp phần làm đẹp quê hương thêm xanh.

Việc xây dựng mô hình bảo tồn rừng tự nhiên do cộng đồng quản lý là một hướng đi phù hợp, đáp ứng yêu cầu về bảo tồn đa dạng sinh học cũng như khuyến khích được sự tham gia của cộng đồng, duy trì bản sắc văn hóa địa phương và đảm bảo sinh kế từ rừng cho người dân. Bảo vệ rừng ở Vân Hồ có ý nghĩa quan trọng đối với cộng đồng người dân địa phương sinh sống tại đây, ngoài việc cung cấp các nguồn tài nguyên phục vụ đời sống, còn tạo cảnh quan riêng biệt hấp dẫn, thu hút khách du lịch cho huyện Vân Hồ.