(Lược trích diễn văn của đồng chí Nguyễn Hữu Đông, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh tại Lễ Kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Sơn La)

Cách đây gần một thế kỷ, dưới chính sách cai trị hà khắc của thực dân Pháp và phong kiến tay sai, thân phận của đồng bào các dân tộc Việt Nam nói chung, nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La nói riêng vô cùng lầm than, cực khổ. Ngày 03/02/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân ta. Dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, nhân dân các dân tộc Sơn La cùng với cả nước đã đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, đỉnh cao là thắng lợi Cách mạng tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Chính quyền cách mạng dân chủ nhân dân tỉnh Sơn La được thành lập và ra mắt nhân dân vào ngày 26/8/1945.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ngày 31/8/1945, bọn phản động quân Tưởng nhân danh đồng minh kéo vào Sơn La, nhưng thực chất để thực hiện âm mưu chống phá chính quyền cách mạng non trẻ tỉnh Sơn La. Tháng 7/1946, thực dân Pháp vượt biên giới Việt - Trung, tràn vào tỉnh Lai Châu, sau đó tiến đánh chiếm Sơn La; đến đầu năm 1947, chúng cơ bản kiểm soát toàn bộ địa bàn tỉnh Sơn La. Cùng với việc kiểm soát các vị trí chiến lược, thực dân Pháp ra sức dùng các thủ đoạn để thiết lập bộ máy chính quyền tay sai nhằm phục vụ cho âm mưu "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh", "lấy người Việt đánh người Việt". Đời sống của nhân dân các dân tộc trong tỉnh bị đàn áp về chính trị, khủng bố về tinh thần, của cải vật chất bị thực dân cướp bóc, vơ vét...      

Đứng trước tình hình đó, Trung ương Đảng đã quyết định thành lập Mặt trận Tây Bắc, trong đó xác định việc giải phóng đồng bào Tây Bắc và xây dựng căn cứ địa Tây Bắc là nhiệm vụ căn bản trước mắt. Cùng với tổ chức lực lượng xung phong vũ trang tuyên truyền lên Tây Bắc chống giặc, tổ chức bộ máy lãnh đạo kháng chiến tỉnh Sơn La được Trung ương Đảng quan tâm chỉ đạo, củng cố, phát triển, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của địa phương. Đầu năm 1947, Ban Tỉnh ủy Sơn La được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng về tổ chức bộ máy lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La, mở ra thời kỳ mới trong phong trào kháng chiến của tỉnh Sơn La, các chủ trương quan trọng, cấp bách đã được Tỉnh ủy lãnh đạo, triển khai thực hiện kịp thời, có hiệu quả, tạo những tiền đề căn bản, vững chắc góp phần làm nên thắng lợi to lớn trong các chiến dịch của quân và dân ta.

Tháng 9/1952, Bộ Chính trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng quân ủy Trung ương đã quyết định mở Chiến dịch giải phóng Tây Bắc. Nhận thức rõ vị trí quan trọng của chiến dịch Tây Bắc đối với Sơn La, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, các cấp, các ngành đã khẩn trương, gấp rút chuẩn bị tốt mọi mặt, sẵn sàng phối hợp với các lực lượng đánh thắng địch. Ngày 14/10/1952, đợt I của chiến dịch Tây Bắc bắt đầu, chỉ sau 10 ngày vừa tiến công phía trước, vừa hình thành mũi đánh vu hồi tạo thế bao vây, tiêu diệt địch, quân và dân ta chiến đấu mưu trí, dũng cảm, đập tan tuyến phòng thủ tả ngạn Sông Đà của thực dân Pháp. Ngày 23/10/1952 đợt I của chiến dịch kết thúc thắng lợi, quân và dân ta đã giải phóng một vùng rộng lớn gồm các huyện Văn Chấn, Than Uyên, Phù Yên, Quỳnh Nhai, tạo thế tiến công giải phóng tỉnh Sơn La.

Ngày 17/11/1952, đợt II của chiến dịch Tây Bắc tiếp tục, quân và dân ta tiến đánh đồn Bản Hoa, Ba Lay và đập tan cứ điểm Mộc Châu, quân Pháp đồn trú ven Sông Đà từ Hát Tiêu đến Tạ Khoa và dọc đường 41 (Quốc lộ 6 ngày nay) từ Chiềng Pằn tới thị trấn Yên Châu tan vỡ từng mảng, hoảng sợ rút chạy, quân ta thừa thắng truy kích, tiêu diệt và bức rút địch ở Na Ngà, Tà Vài, Chiềng Đông, Cò Nòi... Đồng thời, mũi vu hồi tiến đánh địch ở Tuần Giáo, Điện Biên, tiến xuống giải phóng Thuận Châu và tỉnh lỵ Sơn La. Ngày 22/11/1952, tỉnh lỵ Sơn La và các huyện phía nam Lai Châu được giải phóng, chiến dịch Tây Bắc kết thúc thắng lợi. Giải phóng tỉnh Sơn La cùng 04 huyện phía nam tỉnh Lai Châu và 02 huyện phía tây Yên Bái.

Thắng lợi của chiến dịch Tây Bắc đã làm phá sản phần lớn “Xứ Thái tự trị” của thực dân Pháp và ảnh hưởng chung tới cục diện chiến trường toàn quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho chiến tranh du kích phát triển mạnh ở Trung du và đồng bằng Bắc bộ. Thắng lợi của chiến dịch Tây Bắc còn ảnh hưởng sâu rộng tới phong trào kháng chiến của Lào. Trong chiến dịch Tây Bắc, quân và dân ta đã tiêu diệt và bắt sống trên một vạn tên địch, thu nhiều vũ khí và quân trang, quân dụng, giải phóng một vùng rộng lớn trên ba vạn cây số vuông và trên 25 vạn dân, nối liền vùng Thượng Lào với chiến khu Việt Bắc, tạo thế chiến lược quan trọng trong chiến dịch Đông - Xuân 1953 - 1954.

Trong chiến dịch Tây Bắc, Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Sơn La đã huy động gần 1,5 triệu ngày công phục vụ chiến dịch, hàng trăm thanh niên đã tòng quân lên đường diệt giặc; cung cấp gần 70 vạn tấn lương thực, trên 48 tấn thịt, hàng trăm tấn rau xanh các loại, góp phần làm nên chiến thắng. Chiến dịch Tây Bắc kết thúc thắng lợi, tỉnh Sơn La được giải phóng; ngày 22/11/1952 trở thành mốc son lịch sử, đánh dấu một thời kỳ đấu tranh cách mạng vẻ vang, nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La được sống trong độc lập, tự do và dân chủ; chế độ áp bức bóc lột của đế quốc và phong kiến bị xoá bỏ, chế độ chính trị dân chủ được thiết lập và từng bước được củng cố vững mạnh.

Kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân pháp, Sơn La chung sức thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược cách mạng, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam (1954 - 1975). Thời kỳ này, cán bộ, chiến sỹ và nhân dân các dân tộc Sơn La, Tây Bắc vinh dự được đón Bác Hồ và đoàn công tác của Trung ương lên thăm nhân dịp kỷ niệm 5 năm ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ (07/5/1954 - 07/5/1959); tại Thuận Châu, Sơn La Bác đã căn dặn cấp ủy, chính quyền, nhân dân các dân tộc Sơn La và nhân dân các dân tộc Tây Bắc phải: "Thi đua tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, gặt cho tốt vụ chiêm, chuẩn bị tốt vụ mùa. Đồng thời phải ra sức bảo vệ rừng cho tốt... Phát triển bình dân học vụ khắp nơi, làm thêm nhiều nhà trường cho con em có chỗ học. Chăm lo vệ sinh, phòng bệnh, làm cho bản mường sạch sẽ, đồng bào mạnh khoẻ, sửa sang và giữ gìn đường sá để đi lại cho dễ dàng... Trong mọi công việc, phải ra sức giúp đỡ đồng bào ở rẻo cao”… Lời căn dặn ấm áp, mộc mạc và sâu sắc, toàn diện của Người đã chỉ dẫn, tiếp sức cho đồng bào, cán bộ, đảng viên, thanh thiếu niên các dân tộc Sơn La vượt lên mọi khó khăn, thách thức, góp phần đánh thắng chiến tranh phá hoại của địch, đưa sự nghiệp kháng chiến chống đế quốc Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn vào ngày 30/4/1975.

70 năm qua, từ ngày Sơn La được giải phóng, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ tỉnh Sơn La luôn nắm vững chủ trương của Trung ương Đảng, cụ thể hoá và vận dụng sáng tạo vào điều kiện thực tiễn địa phương, lãnh đạo nhân dân các dân tộc và lực lượng vũ trang Sơn La tiến lên giành được những thành tựu quan trọng, đóng góp to lớn trong đấu tranh giành độc lập dân tộc, cũng như trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, Đảng bộ, lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc Sơn La đã đổi mới cách nghĩ, cách làm, năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường phấn đấu vươn lên; giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, phát triển kinh tế, từng bước xoá đói giảm nghèo, ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Trong 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Sơn La lần thứ XIV; gần hai năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ tỉnh, quân và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đã huy động các nguồn lực và phát huy lợi thế của địa phương, kế thừa kinh nghiệm của các thế hệ đi trước và thành tựu nhiều năm qua, năng động, sáng tạo trong lãnh đạo và tổ chức thực hiện, đạt được nhiều thành tựu quan trọng:

Kinh tế duy trì tăng trưởng, quy mô mở rộng; môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện; các thành phần kinh tế có bước phát triển tiến bộ; ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất được đẩy mạnh, nhất là phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, phát triển cây ăn quả trên đất dốc, chăn nuôi đại gia súc, nuôi trồng thủy sản… gắn với công nghiệp chế biến đã mở ra hướng phát triển mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Công nghiệp có những bước phát triển tích cực, các ngành công nghiệp chủ lực của tỉnh được định hướng rõ nét, như: công nghiệp sản xuất điện, công nghiệp chế biến nông sản; sản xuất công nghiệp từng bước phát triển theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa; hệ thống kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư, tập trung huy động mọi nguồn lực cho đầu tư và phát triển; diện mạo từ đô thị đến nông thôn có nhiều khởi sắc, ngày càng khang trang, hiện đại...

Trong 5 năm 2016-2020, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân tăng 5,46%/năm; quy mô kinh tế tăng mạnh, năm 2020 tổng sản phẩm GRDP (theo giá hiện hành) đạt 55.300 tỷ đồng, tăng 1,5 lần so với năm 2015, đứng thứ 5/14 tỉnh trung du và miền núi phía Bắc; GRDP bình quân đầu người đạt 44,1 triệu đồng/người/năm, tăng 13,3 triệu đồng so với năm 2015. Riêng năm 2021, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) theo giá hiện hành đạt 57.085 tỷ đồng, tăng 3,72% so với năm 2020. Dự ước năm 2022, tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh tăng 8,54%; thu ngân sách trên địa bàn ước đạt 4.550 tỷ đồng; tổng huy động vốn tại địa phương ước đạt 29.900 tỷ đồng (tăng 15% (tăng 3.900 tỷ đồng) so với 31/12/2021)...

Lĩnh vực văn hóa - xã hội tiếp tục được quan tâm và có nhiều chuyển biến tích cực. Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc đạt được nhiều kết quả, quan tâm đầu tư, xây dựng, tôn tạo các khu di tích lịch sử, nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo vệ và phát huy giá trị. Công tác giáo dục - đào tạo được quan tâm, củng cố; hệ thống trường lớp được phát triển mở rộng (tỷ lệ trường mầm non, phổ thông đạt chuẩn quốc gia đạt 60,97%). Công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân được tăng cường, tập trung nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, thực hiện tốt xã hội hóa về y tế, quan tâm đầu tư y tế dự phòng, y tế cơ sở (đến nay, toàn tỉnh có 95,9% dân số tham gia bảo hiểm y tế; số bác sĩ trên 1 vạn dân đạt 8,6 bác sĩ; số giường bệnh trên 1 vạn dân đạt 29,6 giường bệnh; có 179/204 xã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã, đạt tỷ lệ 87,7%). An sinh xã hội được bảo đảm; thực hiện đầy đủ, kịp thời, đúng chế độ, hiệu quả các chính sách đối với người có công, hộ nghèo, các đối tượng bảo trợ xã hội; thực hiện tốt công tác xóa nhà tạm; đời sống nhân dân từng bước được nâng lên (trong nhiệm kỳ có 03 huyện được công nhận thoát nghèo (Bắc Yên, Mường La, Vân Hồ), tỷ lệ hộ nghèo đến đến hết năm 2022 ước giảm còn 18,3%).

An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, biên phòng toàn dân được củng cố; an ninh biên giới và chủ quyền quốc gia được bảo vệ vững chắc; tiềm lực khu vực phòng thủ tỉnh được tăng cường; quan hệ đối ngoại tiếp tục được mở rộng, tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác đặc biệt với các tỉnh nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, xây dựng tuyến biên giới Việt Nam - Lào ổn định và phát triển toàn diện.

Công tác xây dựng Đảng được quan tâm chăm lo toàn diện, đồng bộ, hiệu quả trên các mặt: chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Hệ thống chính trị tiếp tục được củng cố, tăng cường; đội ngũ cán bộ từ tỉnh đến cơ sở được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ năng lực và từng bước trưởng thành, góp phần quan trọng vào việc tổ chức, triển khai thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ...

Thành tích mà Đảng bộ, quân và dân các dân tộc Sơn La đạt được trong chiến đấu, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc được Đảng, Nhà nước đánh giá cao và trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như: Lực lượng vũ trang Sơn La được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang; 33 tập thể và 14 cá nhân được phong tặng danh hiệu anh hùng; 4 đơn vị và 11 cá nhân được phong tặng danh hiệu anh hùng lao động; 121 Bà mẹ được Chủ tịch nước phong tặng và truy tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam anh hùng"; hàng ngàn Huân chương, Huy chương các loại được trao tặng cho các tập thể và cá nhân có nhiều thành tích xuất sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc...

Phát huy truyền thống đoàn kết và cách mạng, kỷ niệm 70 năm ngày Giải phóng Sơn La, Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La tiếp tục khẳng định quyết tâm kiên định mục tiêu mà Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn, đó là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; tuyệt đối trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nắm vững, vận dụng sáng tạo, có hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng vào điều kiện cụ thể của tỉnh. Quyết tâm khắc phục khó khăn, hạn chế, không ngừng đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, củng cố, xây dựng tổ chức Đảng và hệ thống chính trị thực sự vững mạnh để tập trung lãnh đạo, thực hiện tốt các khâu đột phá, các nhiệm vụ trọng tâm đã đề ra trong nhiệm kỳ Đại hội 2020-2025, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng an ninh xây dựng quê hương Sơn La ngày càng phát triển.

Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Sơn La kêu gọi toàn thể cán bộ, đảng viên, chiến sĩ các lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, ra sức thi đua yêu nước, tự lực tự cường, năng động, sáng tạo, chủ động vượt qua mọi khó khăn, thử thách vươn lên trong lao động sản xuất, công tác và học tập, quyết tâm giành thắng lợi to lớn hơn nữa, xây dựng Sơn La ngày càng giàu đẹp hơn nữa, góp phần cùng cả nước thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

(*) đầu đề do tòa soạn đặt