Kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Sơn La, suốt chiều dài lịch sử, Đảng bộ, chính quyền, quân và nhân dân các dân tộc Sơn La luôn tự hào với những chiến công giành được trong công cuộc đấu tranh giành độc lập tự do và những thành tựu hết sức to lớn đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước. Trong đó, hai cuộc đại di dân tái định cư phục vụ xây dựng thủy điện Hòa Bình và thủy điện Sơn La là một dấu mốc to lớn trong chặng đường đã qua.

Ngay sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì “điện khí hóa” phải đi trước một bước. Trên dòng sông Đà hùng vĩ, những mũi khoan thăm dò đầu tiên đã khoan vào lòng đất, khởi đầu cho chặng đường thi công các công xây thủy điện. Ngày 6/11/1979, công trình thủy điện Hòa Bình với công suất 1.920MW được khởi công xây dựng. Và sau 15 năm, ngày 24/12/1994, công trình thủy điện được khánh thành, đánh dấu kết quả lao động quên mình vì dòng điện ngày mai của Tổ quốc của hàng vạn cán bộ, công nhân viên và chuyên gia Liên Xô trên công trường, đặc biệt là sự hy sinh to lớn của hàng nghìn hộ dân phải di chuyển để giải phóng lòng hồ; trong đó, tỉnh Sơn La có 45 xã thuộc 5 huyện: Phù Yên, Bắc Yên, Mộc Châu, Mường La và Mai Sơn, với 5.200 hộ, 35 vạn dân bị ảnh hưởng.

Ông Đinh Xuân Mến, nguyên Phó Trưởng ban Di dân tái định cư thủy điện Sơn La, cho biết: Thời điểm đó, khi lòng hồ tích nước các hộ phải di vén nên rất vất vả. Với tinh thần vì dòng điện của Tổ quốc, nhân dân  đã khắc phục mọi khó khăn để từng bước ổn định đời sống và sản xuất. Đảng và Nhà nước đã đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, hỗ trợ sản xuất, để ổn định đời sống nhân dân, xứng đáng với đóng góp to lớn của đồng bào các dân tộc vùng lòng hồ đối với công trình thủy điện Hòa Bình.

Cuộc đại di dân lần thứ hai diễn ra ở Sơn La, trên bậc thang của dòng Sông Đà - Công trình Thủy điện Sơn La lớn nhất Đông Nam Á chính thức được khởi công năm 2005. Thủy điện Sơn La có công suất lắp đặt 2.400MW, gồm 6 tổ máy, mỗi tổ máy 400MW. Công trình thuộc địa phận Ít Ong, huyện Mường La. Ngày 10/10/2012, cả 6 tổ máy đã vận hành. Thủy điện Sơn La cung cấp cho lưới điện cả nước trên 10 tỷ kWh mỗi năm. Công trình có tác dụng chống lũ về mùa mưa, cung cấp nước về mùa khô cho đồng bằng Bắc Bộ và góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc. Thực hiện nhiệm vụ di dân tái định cư, tỉnh Sơn La phải di chuyển 12.584 hộ, 58.337 nhân khẩu ở 169 bản của 17 xã thuộc 3 huyện Quỳnh Nhai, Thuận Châu, Mường La đến tái định cư tại 70 khu, 276 điểm tái định cư tập trung nông thôn, đô thị và xen ghép thuộc 8/12 huyện, thành phố trong tỉnh.

Với sự quan tâm của Trung ương Đảng, Chính phủ; sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ, chính quyền và sự vào cuộc của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội cùng nỗ lực của đồng bào các dân tộc trong tỉnh vì mục tiêu “Tất cả vì dòng điện ngày mai của Tổ quốc”; công tác di dân, tái định cư thủy điện Sơn La đã được thực hiện đồng bộ, đổi mới tư duy, cách nghĩ, cách làm, hướng tới mục tiêu” nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ”. Đến ngày 15/4/2010, tỉnh Sơn La đã di chuyển thành công 12.584 hộ dân theo đúng kế hoạch đề ra, góp phần quan trọng trong việc nhà máy thủy điện Sơn La xây dựng hoàn thành vượt tiến độ 3 năm so với Nghị quyết của Quốc hội đề ra.

Nhớ lại thời kỳ cao điểm thực hiện di chuyển dân Thủy điện Sơn La, đồng chí Cầm Ngọc Minh, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết: Rút kinh nghiệm từ di dân thủy điện Hòa Bình, cuộc di chuyển dân thủy điện Sơn La đã được tỉnh ta thực hiện đồng bộ, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc. Cả tỉnh như một đại công trường, hối hả không kể ngày đêm thực hiện nhiệm vụ di chuyển dân.

Vận dụng các chính sách của Trung ương, tỉnh Sơn La đã hoàn thành việc giao đất ở cho các hộ tái định cư tập trung nông thôn; đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ các khu, điểm tái định cư, đã hoàn thành đưa vào sử dụng 2.189 dự án. Công tác ổn định đời sống và sản xuất của đồng bào tái định cư được quan tâm, tỷ lệ hộ nghèo đối với các hộ tái định cư là 18,13% (Năm 2005 là 42,71%). Điều kiện cuộc sống ở các khu, điểm TĐC cơ bản đã được cải thiện, phong tục tập quán và đời sống văn hóa tinh thần của người dân được nâng lên, điều kiện chăm sóc y tế cho người dân ngày càng tốt hơn.

Dấu ấn của hai cuộc đại di dân lịch sử là minh chứng sinh động cho sự đoàn kết, đồng lòng của nhân dân với chủ trương của Đảng, Nhà nước và của tỉnh, tạo điểm nhấn quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tạo ra những cơ hội phát triển mới để Sơn La phát triển và hội nhập.