Nhìn lại năm năm 2018, toàn tỉnh thành lập mới 120 HTX, nâng tổng số lên 550 HTX và 4 liên hiệp HTX; duy trì và phát triển 61 chuỗi nông, lâm và thủy sản an toàn. Các hộ nông dân đã thay đổi tư duy sản xuất đơn lẻ, sang liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị bền vững, phát huy sức mạnh kinh tế tập thể, như những cánh én tập hợp lại cùng dệt lên mùa xuân đủ đầy, sung túc.

Sản phẩm nông sản của HTX Ngọc Lan được trưng bày tại Hội chợ giới thiệu nông sản.

hững ngày giáp Tết, các thành viên HTX rau an toàn Tự Nhiên, xã Đông Sang (Mộc Châu) tất bật hơn bởi tập trung thu hoạch khoảng 2-3 tấn rau/ngày cung cấp cho các siêu thị ở Hà Nội, như: Metro, Vinmart, BigC... để phục vụ nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Sau một hồi điện thoại để giao số lượng sản phẩm cho các hộ thành viên thu hoạch cho kịp chuyến xe trong ngày, bà Nguyễn Thị Luyến, Giám đốc HTX Rau an toàn Tự Nhiên, bảo: HTX đã ký kết hợp đồng và thống nhất kế hoạch sản xuất với đối tác; từ đó sẽ lên kế hoạch sản xuất cho từng hộ thành viên rải vụ, gieo trồng cách nhau một tuần để tránh dồn số lượng lớn, nên không bị rơi vào cảnh được mùa mất giá. HTX sản xuất các loại rau trái vụ quanh năm.

HTX Rau an toàn Tự Nhiên thành lập năm 2013, với 38 thành viên, quy mô 15 ha sản xuất theo quy trình VietGAP; được các cơ quan chuyên môn của tỉnh, huyện hỗ trợ về nhiều mặt: Chuyển giao kỹ thuật sản xuất; hỗ trợ 5.000 m² nhà nilon, 3 máy cày, 1 máy cắt cỏ, 1 máy phát điện, một số sọt đựng sản phẩm; kiểm tra chất lượng sản phẩm; hỗ trợ 2 lần hoàn thiện các thủ tục, quy trình để được chứng nhận, gia hạn chứng nhận VietGAP cho HTX; cấp tem miễn phí truy xuất được nguồn gốc, mã số từng hộ thành viên; hỗ trợ kinh phí tham gia các hội chợ quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đối tác. HTX rau an toàn bản Tự Nhiên sản xuất và tiêu thụ mỗi năm khoảng 800 đến 1.000 tấn rau sạch các loại, bình quân mỗi ha thu lãi khoảng 400-500 triệu đồng.

Chia tay thảo nguyên Mộc Châu, chúng tôi đến với vùng lòng hồ thủy điện Sơn La khu vực huyện Quỳnh Nhai. Tết đến, xuân về nước hồ trong xanh như ngọc, như tấm gương phản chiếu mây trời núi non. Bên chân cầu Pá Uôn in bóng là khu vực nuôi cá lồng của HTX Vận tải Hợp Lực, một trong những đơn vị đi đầu về nuôi cá lồng VietGAP trên địa huyện Quỳnh Nhai. Đưa chúng tôi đi thăm các lồng nuôi cá, ông Nguyễn Hữu Sơn, Giám đốc HTX kể: HTX thành lập năm 2011 với 7 thành viên với ngành nghề chủ yếu là vận tải, thu mua nông sản. Cuối năm 2016, HTX được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn VietGAP. Mỗi lồng cá rộng 70 m², nuôi 500 con, thời gian nuôi từ 13 - 15 tháng nuôi, năng suất đạt khoảng 1,3 tấn cá/lồng, lợi nhuận đạt 21,5 triệu đồng/lồng. Sản phẩm của HTX đã được tiêu thụ tại thành phố Sơn La, các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, thành phố Hà Nội, Hải Phòng... Mô hình nuôi cá lồng theo tiêu chuẩn VietGAP ở HTX Vận tải Hợp Lực đã mở ra nhiều triển vọng phát triển mới, là hướng đi phù hợp, bền vững đối với nghề nuôi cá lồng trên địa bàn huyện Quỳnh Nhai với việc tạo sản phẩm sạch rõ xuất xứ, góp phần làm thay đổi nhận thức của các hộ dân nơi đây, hiện nay, Quỳnh Nhai đã có 9 HTX đăng ký nuôi trồng thủy sản theo quy trình VietGAP.

Xuân về, trăm hoa đua nở. Đối với những người nuôi ong thì đây là khởi đầu  vụ thu hoạch mật trong năm, với nguồn thu nhập không nhỏ. 12 thành viên Trung tâm ong Sơn La, Tổ 2, phường Chiềng Sinh (Thành phố) lại đưa những đàn ong theo những nẻo đường hoa để sản xuất mật ong theo quy trình VietGAP. Ông Hồ Sâm, Giám đốc Trung tâm ong Sơn La, chia sẻ: Ăn Tết xong là chúng tôi chuẩn bị đàn ong khỏe mạnh nhất, đông nhất để ong có sức lấy được mật, phấn nhiều nhất có thể. Vụ thu hoạch sản phẩm từ ong mật tập trung vào tháng 2-3 âm lịch, đây là thời điểm hoa rừng, hoa nhãn, hoa cà phê nhiều và cũng là thời điểm ít mưa nên chất lượng mật cao.

Năm 2014, các hộ nuôi ong của Trung tâm ong được Sở Khoa học và Công nghệ cấp quyền sử dụng Nhãn hiệu tập thể “Mật ong Sơn La”... Sản phẩm của Trung tâm có mặt ở nhiều tỉnh, thành ở miền Bắc. Nhờ sự hỗ trợ của tỉnh, Trung tâm mang sản phẩm mật ong Sơn La tham gia nhiều hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh; đã gửi sản phẩm sang một số công ty bên Nhật, Mỹ, Hàn Quốc và đã có phản hồi tích cực; đại diện công ty bên Nhật, Hàn Quốc đã về Trung tâm để tìm hiểu, thương thảo về số lượng, chất lượng và giá cả. Hiện Trung tâm ong có khoảng 2.200 đàn ong ngoại. Bình quân mỗi đàn ong thu lời trên 1 triệu đồng/đàn/năm.

Điểm nhấn trong phát triển HTX đó là, Ban Thường vụ tỉnh ủy đã ban hành Quyết định số 377 ngày 6/3/2017, thành lập tổ công tác chỉ đạo xây dựng HTX kiểu mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Sơn La; tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện Đề án “Phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX kiểu mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2018-2020”. Công tác tuyên truyền, phổ biến được tăng cường, giúp nhân dân hiểu rõ bản chất của mô hình HTX kiểu mới, từ đó tự nguyện tham gia thành lập các tổ chức kinh tế tập thể. Tỉnh đã nghiên cứu, ban hành, triển khai thực hiện các chính sách ưu đãi, hỗ trợ các HTX về đất đai, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ giống vật tư nông nghiệp, thuế, phí, lệ phí, tín dụng, chính sách xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường... Trong đó, hỗ trợ các doanh nghiệp, HTX xây dựng 69 gian hàng giới thiệu, quảng bá sản phẩm chuỗi nông sản an toàn tại các phiên chợ, hội chợ; hỗ trợ 34 sản phẩm nông sản chuỗi được dán tem điện tử thông minh nhận diện và truy xuất nguồn gốc; hỗ trợ xây dựng 2 nhà lưới trồng rau an toàn; hỗ trợ hệ thống tưới chủ động cho HTX Ngọc Hoàng, xã Nà Bó, huyện Mai Sơn; hỗ trợ 9 doanh nghiệp, HTX tham gia xây dựng chuỗi nông sản an toàn áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt được cấp chứng nhận VietGAP; hỗ trợ HTX quảng bá sản phẩm, đăng ký thương hiệu sản phẩm; tạo điều kiện cho 25 HTX vay vốn sản xuất với tổng số tiền 42 tỷ 800 triệu đồng. Đến nay, tỉnh đã hỗ trợ xây dựng duy trì và phát triển 61 chuỗi sản xuất, cung ứng, tiêu thụ nông sản, thủy sản an toàn.

Với sự hỗ trợ của tỉnh, các HTX đã tập trung đầu tư, đổi mới trang thiết bị, mở mang thêm ngành nghề, tích cực huy động vốn, tiếp cận thị trường tiêu thụ sản phẩm, tạo việc làm, thu nhập ổn định cho thành viên và người lao động, góp phần tạo bước chuyển biến đáng kể về phát triển kinh tế và chương trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương. Doanh thu, lãi bình quân và thu nhập bình quân của thành viên các HTX ngày càng tăng lên. Thành công của các HTX đã khẳng định sức mạnh kinh tế tập thể, bước đầu hình thành chuỗi giá trị sản xuất gắn với tiêu thụ bền vững, là hướng đi phù hợp, hiệu quả đối với những hộ nông dân, để nâng cao sức cạnh tranh và giá trị sản phẩm.