Năm 2018 đánh dấu bước tiến dài của nông nghiệp Sơn La, lần đầu tiên giá trị hàng hóa xuất khẩu của tỉnh đạt 115 triệu USD; 5/7 Nhà máy chế biến, bảo quản nông sản do các tập đoàn, doanh nghiệp hàng đầu trong nước đầu tư đã đi vào hoạt động, công suất chế biến hàng chục tấn nông sản mỗi ngày, theo chuỗi khép kín đảm bảo đầu ra ổn định. Từ đây, những sản phẩm nông sản mang thương hiệu Sơn La sẽ trực tiếp xuất khẩu sang các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới, mở ra nhiều cơ hội làm giàu cho nông dân.

Sơ chế chanh leo tại Nhà máy chế biến chanh leo, rau, củ, quả Nafoods Tây Bắc (Mộc Châu).

Niềm vui nhân đôi

Vào những ngày cuối cùng của năm Mậu Tuất, những hộ trồng chanh leo gần như quên khái niệm thời gian, nhiều hộ làm lán, ngủ luôn trên nương để thu hái chanh leo. Với nông dân, sản phẩm làm ra đến đâu được bao tiêu hết đến đó, với mức giá ổn định, thì không thể có niềm vui nào hơn! Gia đình ông Đặng Văn Thái, tiểu khu Dân Quân, xã Chiềng Sơn (Mộc Châu) cả tuần nay huy động cả gia đình thu hái chanh leo. Vụ thu hoạch kéo dài mấy tháng liền, ai cũng mệt, những chiếc áo bảo hộ thấm đẫm mồ hôi, nhưng giọng nói, ánh mắt, nét mặt mọi thành viên trong gia đình đều rạng ngời.

Lấy vạt áo lau những giọt mồ hôi lăn trên trán, ông Thái kể: Năm 2016, gia đình tôi chuyển 1 ha trồng ngô trên đất dốc sang trồng chanh leo giống Đài Nông I của Công ty cổ phần Nafoods Tây Bắc. Được hỗ trợ về cây giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, vườn chanh leo cho thu trên 300 triệu đồng/ha/năm, cao hơn 4,5 lần so với trồng ngô. Vất vả nhưng được mùa, được giá, thành ra quên hết mệt mỏi.

Cách đó không xa là gia đình ông Nguyễn Bá Bình, tiểu khu 7, xã Chiềng Sơn. Ông Bình khoe: Năm 2017, tôi chuyển 7.000 m2 đất trồng ngô sang trồng chanh leo. Đầu năm 2018, tôi tiếp tục ký kết với Công ty cổ phần Nafoods chuyển đổi hơn 3.000 m2 đất trồng ngô sang trồng chanh leo. Chỉ 1 ha chanh leo mà từ đầu vụ đến nay, gia đình tôi đã thu được hơn 10 tấn quả, bán với giá trung bình từ 25.000 - 35.000 đồng/kg, được hơn 300 triệu đồng. Dự tính hết vụ, tôi thu thêm vài tấn chanh leo nữa. Ông Bình sảng khoái: Mức thu nhập cả đời làm nông tôi chưa bao giờ nghĩ tới. Trước đây trồng ngô, sắn, năm nào khá thì đủ ăn, ngôi nhà cấp 4 làm mấy chục năm đã xuống cấp mà không đủ tiền sửa chữa lại. Nay chỉ sau 2 vụ chanh leo, đã thừa sức xây nhà mới.

Niềm vui cứ nối dài khi chúng tôi về xã Hua La (Thành phố) - thủ phủ trồng cà phê Arabica của Sơn La. Anh Đinh Mạnh Hà, bản Hoàng Văn Thụ, dẫn chúng tôi đi thăm vườn cà phê rộng hơn 2 ha đang chín rộ, mấy chục lao động đang miệt mài thu hái. Anh Hà phấn khởi: Hiện nay Công ty Phúc Sinh thu mua với giá 7.500 đồng đến 8.000 đồng/kg quả cà phê tươi, thu hái đến đâu Công ty thu mua hết đến đó. Chúng tôi sẽ thực hiện đúng cam kết để vừa nâng cao chất lượng cà phê Sơn La vừa làm ăn lâu dài với Phúc Sinh.

Ca sản xuất của công nhân nhà máy chế biến mủ cao su Sơn La, xã Tông Lạnh (Thuận Châu).

Dừng tay ghi chép sản lượng cà phê thu mua của các thành viên và nông hộ, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX cà phê Bích Thao, xã Hua La (Thành phố) thông tin tới chúng tôi: HTX có 11 thành viên, với 600 hội viên, diện tích vùng nguyên liệu 1.500 ha trải dài từ huyện Thuận Châu qua Thành phố đến Mai Sơn. Mỗi ngày, HTX huy động từ 10 đến 15 chiếc ô tô thu mua cà phê để đảm bảo có từ 50 tấn đến 100 tấn cà phê quả tươi cho Nhà máy Phúc Sinh chế biến.

Tâm trạng phấn khởi của ông Thái, ông Bình, ông Hà, ông Thao là tâm trạng chung của hàng nghìn hộ dân. Đây là kết quả minh chứng hiệu quả trong thực hiện các chính sách thu hút đầu tư, xây dựng và vận hành chuỗi giá trị sản xuất, cung ứng, chế biến, tiêu thụ trong sản xuất nông nghiệp.

Nâng tầm nông sản Sơn La trên bản đồ thế giới

Tại lễ khai trương Nhà máy Phúc Sinh, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Phúc Sinh Group, nhận xét: Cà phê Arabica là món quà vô giá của thiên nhiên Tây Bắc. Arabica ở đây sở hữu những đặc tính riêng biệt, mùi thơm hương hoa và vị ít đắng nhưng chua thanh, vị ngọt hậu của mật ong rừng, hoàn toàn thỏa mãn những tiêu chí khắt khe về hương và vị, có thể được xếp vào hàng cà phê đặc biệt - Specialty Coffee, sánh ngang với những cái tên danh tiếng như Jamaica Blue Sơn La và Hawaii Kona coffee. Vậy nhưng cà phê Arabica Sơn La chưa được thế giới biết đến rộng rãi, bởi chủ yếu sơ chế theo phương pháp thủ công và xuất thô dưới dạng đấu trộn mang tên các thương hiệu khác. Với nhà máy chế biến đạt tiêu chuẩn toàn cầu của BRC và các nông trại được triển khai theo tiêu chuẩn UTZ, Phúc Sinh Group sẽ khai mở và nâng tầm giá trị sản vật Sơn La với thương hiệu Blue Sơn La. Qua đó, đánh dấu vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ cà phê chất lượng toàn cầu.

Nhà máy cà phê Phúc Sinh Sơn La là nhà máy thứ 6 trong hệ thống của Phúc Sinh Group đến từ Thành phố Hồ Chí Minh. Theo thiết kế, giai đoạn 1 Nhà máy Phúc Sinh Sơn La có quy mô 4 ha, với vốn đầu tư trên 100 tỷ đồng, gồm các hạng mục: Khu nhà xưởng chính; hệ thống xử lý nước thải; nhà văn phòng... Phân xưởng chế biến quả cà phê tươi được đầu tư máy móc đồng bộ, thế hệ mới nhất, đăng ký bản quyền sáng chế tại Mỹ của Tập đoàn Penagos- Columbia - Tập đoàn số 1 thế giới về máy chế biến cà phê, cho phép sản xuất khép kín từ quả cà phê tươi theo phương pháp ướt, công suất 20.000 tấn quả tươi/năm; khu xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ, hiện đại rộng 2.600 m2, công suất 200 m³/ngày đêm. Từ đây, các sản phẩm cà phê chuẩn UTZ và BRC mang thương hiệu Sơn La sẽ trực tiếp cung cấp cho thị trường trong nước và quốc tế.

Cùng với Nhà máy chế biến cà phê Phúc Sinh Sơn La, hiện nay Nhà máy chế biến chanh leo, rau, củ, quả của Công ty CP Nafoods Tây Bắc (Mộc Châu), công suất chế biến 120 tấn rau, củ, quả/ngày; Nhà máy chế biến mủ cao su của Công ty CP cao su Sơn La (Thuận Châu), công suất giai đoạn 1 khoảng 3.000 tấn mủ/năm; Nhà máy tinh bột sắn của Công ty chế biến nông sản Phú Yên - Chi nhánh Sơn La và Nhà máy chế biến nông sản BHL Sơn La (Mai Sơn), công suất chế biến 300 tấn tinh bột/ngày, 60.000 tấn tinh bột/năm đã hoàn thành đi vào sản xuất, sẽ mang những sản phẩm nông sản thương hiệu Sơn La trực tiếp xuất khẩu ra thị trường các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Công nhân Nhà máy chế biến cà phê của Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La đóng gói sản phẩm.

Là một trong số hàng chục đối tác, bạn hàng lâu năm của Phúc Sinh Group đến từ Montreal Canada, ông Claude Andre  Bosse, đánh giá: Tôi đã thưởng thức cà phê Arabica của Sơn La, chất lượng rất tốt, sánh ngang với cà phê Columbia hay Brazil. Điều đơn giản và cũng quan trọng nhất các bạn cần làm để cà phê Sơn La vươn tầm thế giới và đến được các thị trường khó tính, đó là cần quan tâm hơn đến khâu chế biến, bảo quản sau thu hoạch. Công ty của tôi chắc chắn sẽ mang sản phẩm của các bạn đến với Bắc Mỹ để người tiêu dùng được nếm vị ngon đặc biệt của cà phê Sơn La. Cảm nhận của ông Claude Andre Bosse về cà phê Arabica Sơn La tại buổi Cupping (thử và nếm cà phê) ở Lễ khánh thành Nhà máy Phúc Sinh cũng là cảm nhận của hàng chục đối tác đến từ các nước châu Âu, châu Mỹ.

Có thể khẳng định, với những chính sách ưu đãi, tạo môi trường thuận lợi thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản của tỉnh thời gian qua đã mang đến bức tranh khởi sắc cho lĩnh vực nông nghiệp tỉnh nhà. Sản xuất nông nghiệp từng bước phát triển theo quy mô tập trung, từ sơ chế sang chế biến sâu theo chuỗi giá trị, gắn kết vùng nguyên liệu chuyên canh với nhà máy chế biến đang hoạt động có hiệu quả. Đến nay, toàn tỉnh có gần 40 cơ sở, xưởng, nhà máy chế biến nông sản xuất khẩu, sản lượng trên 100.000 tấn năm, trong đó 80% sản phẩm tham gia xuất khẩu. Nhiều nhà máy đã đầu tư chiều sâu nâng cao công suất như: Nhà máy chế biến của Công ty CP Giống bò sữa Mộc Châu nâng công suất chế biến sữa tiệt trùng lên 100 tấn/ngày và đầu tư xưởng sản xuất sữa chua công suất 30 tấn/ngày; nâng cấp các nhà máy chế biến chè tại Mộc Châu, Bắc Yên, Yên Châu, Thuận Châu; nhà máy chế biến đường Mai Sơn từ 1.500 tấn mía cây/ngày lên 5.000 tấn mía cây/ngày; mở rộng nhà máy chế biến tinh bột sắn Mai Sơn, đưa công suất chế biến từ 50 tấn tinh bột/ngày lên 300 tấn tinh bột/ngày. Cùng với đó, nhà máy chế biến hoa quả của Tập đoàn TH, Nhà máy chế biến của Tập đoàn IC Foods Hàn Quốc tại huyện Vân Hồ, công suất chế biến hàng trăm tấn rau, củ quả mỗi ngày đã khởi công, khi hoàn thành sẽ góp phần nâng cao chất lượng, vị thế các sản phẩm nông sản Sơn La.

Niềm vui nhân lên gấp bội, tại Hội nghị đánh giá công tác sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản năm 2018 của tỉnh, lần đầu tiên giá trị hàng hóa xuất khẩu của chúng ta đạt ngưỡng 115 triệu USD, tăng 1,72% so với năm 2017, vượt 43% so kế hoạch năm 2018, trong đó xuất khẩu nông sản chiếm 98,5%, với 16 mặt hàng vào thị trường 12 nước; nhiều sản phẩm nông sản đã vào chuỗi phân phối của các siêu thị lớn như: BigC, Lotte, Hapro, VinMart... Kết quả này là động lực để các doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác và người dân tiếp tục nỗ lực duy trì và nhân rộng chuỗi sản xuất theo quy trình VietGAP, GlobalGAP và các tiêu chuẩn khác nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu, phấn đấu giá trị hàng hóa xuất khẩu năm 2019 đạt 150 triệu USD, tăng 30% so với năm 2018.